News

Όταν το άγχος μας κατακλύζει….

Όταν το άγχος μας κατακλύζει….

 

Γράφει η Ιωάννα Τσίγγανου

Ψυχολόγος, MSc

Αφηγηματική θεραπεία παιδιών, εφήβων, ενηλίκων

www.ioannatsigganou.gr

Το άγχος, όσο οξύμωρο και αν ακούγεται, είναι ένα δυσφορικό συναίσθημα που  βοηθά το άτομο και το ωθεί σε δράση μπρος στον επικείμενο κίνδυνο. Εμφανίζεται σαν προειδοποιητικό σημάδι που στοχεύει στο να αφυπνίσει το άτομο και να το προστατεύσει από μια απειλητική συνθήκη.  Μοιάζει με ένα συναγερμό: ένας δυνατός ήχος που προκαλεί ενόχληση στα αυτιά ώστε να προσέξουμε τα υπάρχοντα μας. Το άγχος είναι ένας εσωτερικός συναγερμός που εμφανίζεται για να μας θυμίσει ότι κάτι δεν πάει καλά και  αν δεν κάνουμε κάτι θα χάσουμε την εσωτερική μας ευημερία. Μας θυμίζει ότι αν δε προσέξουμε αρκετά, η δυσφορία αυτή θα συνεχίσει να υπάρχει, θα διογκώνεται και θα αρχίσει να επηρεάζει τη σκέψη, τη συμπεριφορά και το συναίσθημα.

Το άγχος λοιπόν παύει να είναι ένας προστατευτικός μηχανισμός που βοηθά στην προσαρμογή όταν παρατηρείται υπερβολική ανησυχία ή φόβος σε σχέση με μια κατάσταση. Η δυσφορία εξακολουθεί να υπάρχει ακόμη και αν το στρεσσογόνο ερέθισμα απομακρυνθεί και επιπλέον παρουσιάζεται χωρίς κανένα ιδιαίτερο λόγο ακόμη και σε καταστάσεις που  δεν εμπεριέχουν κίνδυνο. Όταν το άγχος επηρεάζει τη σκέψη και το συναίσθημα και έχει ως αποτέλεσμα τη λειτουργική έκπτωση της συμπεριφοράς τότε το άγχος γίνεται πρόβλημα.

Το άγχος, στην παθολογική του μορφή, μεταμορφώνεται:

  • Μπορεί να πάρει τη μορφή ενός βασανιστικού συναισθήματος που επηρεάζει τη ζωή του πάσχοντος. Το άτομο κυριεύεται από αυτό το συναίσθημα, δυσκολεύεται να το επεξεργαστεί και νοιώθει ότι κάτι άγνωστο για το οποίο δε μπορεί να μιλήσει, καταβάλλει όλη του την ύπαρξη.
  • Μπορεί να πάρει τη μορφή σωματικών ενοχλημάτων. Συχνά άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με σωματικά ενοχλήματα που δε μπορούν να εξηγηθούν οργανικά όπως δύσπνοιες, ταχυκαρδίες, ζαλάδες, πονοκεφάλους, πόνους στο στήθος, ναυτίες, πόνοι στο στομάχι κ.α. Αυτά τα σωματικά ενοχλήματα αποτελούν ένα παθολογικό μηχανισμό μέσω του οποίου το άτομο προσπαθεί να εκτονώσει τις ενδοψυχικές συγκρούσεις που προκαλούν οι έμμονες σκέψεις και τα έντονα συναισθήματα. Το σώμα προσπαθεί να «μιλήσει», να δείξει τον πόνο, την ανησυχία και να πει όλα αυτά που το άτομο δεν είναι σε θέση να αναγνωρίσει και να διαχειριστεί.
  • Το άγχος μπορεί να πάρει τη μορφή των επίμονων και βασανιστικών σκέψεων που προκαλούν έντονη ανησυχία. Το άτομο ασχολείται με αυτές τις σκέψεις κατά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας και η συμπεριφορά του επηρεάζεται σημαντικά. Οι ανησυχίες και φόβοι για το μέλλον του, τη υγεία του, την οικογένεια του, την εργασία του ή την οικονομική του κατάσταση μεγεθύνονται και το άτομο παύει να απολαμβάνει όσα έχει. Η σκέψη του και η συμπεριφορά του επηρεάζονται από το διαρκές αίσθημα ότι κάτι κακό θα συμβεί. Το άτομο που πάσχει συχνά νοιώθει αδύναμο να ελέγξει τον εαυτό του και τις σκέψεις και στην προσπάθεια να ελέγξει τις σκέψεις και τα συναισθήματα του μπαίνει σε ένα φαύλο κύκλο συμπεριφορών.

Για αυτό συχνά συναντάμε ανθρώπους που έχουν μια αγχώδη διαταραχή να κάνουν συνεχώς ιατρικές εξετάσεις για να εξηγήσουν τα σωματικά τους συμπτώματα, να αποφεύγουν πρόσωπα ή καταστάσεις, να απομονώνονται και να εγκαταλείπουν αγαπημένες ασχολίες τους, να εμφανίζουν καταναγκαστικές συμπεριφορές (επαναληπτικές συμπεριφορές όπως πλύσιμο χεριών, τακτοποίηση αντικειμένων, σιωπηλή επανάληψη λέξεων κτλ) για να ανακουφιστούν από τις επίμονες σκέψεις (ότι θα βλάψουν κάποιον, θα μολυνθούν κτλ).

  • Τέλος αξίζει να αναφερθεί ότι το άγχος εμφανίζεται ως αποτέλεσμα χρήσης ή στέρησης ουσιών και ως δευτερεύων σύμπτωμα σε ψυχικές ασθένειες όπως κατάθλιψη, σχιζοφρένεια, διπολική διαταραχή κ.α.

Πολυπαραγοντική είναι η αιτιολογία εμφάνισης αγχωδών διαταραχών. Μια βιολογική – γενετική προδιάθεση σε ένα άτομο συναντάει στρεσσογόνες περιβαλλοντικές συνθήκες που συμβάλλουν στην εμφάνιση μια αγχώδους διαταραχής.  Εξίσου σημαντικό ρόλο παίζει η ψυχολογική ευαλωτότητα του ατόμου δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο το άτομο ερμηνεύει και εξηγεί τα γεγονότα της ζωής του που μπορεί να τον ωθούν είτε στο να συνδέεται με την ασθένεια είτε με την υγεία. Έτσι παραδείγματος χάριν σε συνθήκες οικονομικής κρίσης η πλειοψηφία των ατόμων βιώνει άγχος, δεν έχουν όμως όλοι μια διαγνωσμένη αγχώδη διαταραχή.

Το άγχος, όταν πλέον γίνεται διαταραχή, παίρνει χρόνια μορφή και χαρακτηρίζεται από εξάρσεις και υφέσεις. Η κατάχρηση ουσιών ή αλκοόλ, στην οποία καταφεύγουν τα άτομα για να ανακουφιστούν, επιβαρύνει την υπάρχουσα κατάσταση.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει το άτομο που βιώνει δυσφορικά συναισθήματα άγχους να κατανοήσει τα βαθύτερα συναισθήματα του και να αναθεωρήσει το δυσλειτουργικό σύστημα των αντιλήψεων του, να επαναπροσδιορίζει τη σχέση μαζί του, να χτίσει μια «διαφορετική ιστορία» για την επίδραση του άγχους στη ζωή του.

Το άγχος, σε όλες του τις μορφές αντιμετωπίζεται ως σύμπτωμα που θα οδηγήσει το άτομο στη λύση της εσωτερικής σύγκρουσης μέσα από τη θεραπευτική σχέση. Η θεραπευτική σχέση βοηθά το άτομο να αποκτήσει το ρόλο του «ειδικού» απέναντι στα προβλήματα του και να βρει τις λύσεις που ταιριάζουν.

Κατανοώντας τους τρόπους με τους οποίους ερμηνεύει τα γεγονότα, αναζητώντας εποχές στη ζωή του που μπορεί να τον έχουν τραυματίσει και έχουν αφήσει ανεξίτηλα κομμάτια αλλά και εποχές που η σχέση του με το άγχος δεν ήταν δυσλειτουργική, ανακαλύπτοντας αντιλήψεις που δυσχεραίνουν τις διαπροσωπικές του σχέσεις αλλά και αντιλήψεις που βοηθάνε, το άτομο αποκτά τη δύναμη να αντιμετωπίζει με υγιή τρόπο τις προκλήσεις της ζωής και το σύμπτωμα δεν έχει πια λόγο ύπαρξης.

 

Sponsors